Google+
Tampilkan postingan dengan label babad pande. Tampilkan semua postingan
Tampilkan postingan dengan label babad pande. Tampilkan semua postingan

Mencari Kawitan orang Bali

Mencari Kawitan orang Bali

Banyak orang bingung mencari Kawitan karena pada zaman Bali Kuna belum ada pemujaan Tuhan melalui Bhatara Hyang Kawitan. Setelah kalahnya Bali pemerintahan dipegang oleh Dalem Baturenggong dengan dibantu Danghyang Nirarta yg diberi gelar Pedanda sakti Wawu Rauh baru ada pemujaan Kawitan. Jadi orang2 Bali Mula yg sudah ada di Bali sebelum masuknya Dh Nirarta menjadi bingung untuk menelusuri jejak2 leluhur mereka yg sudah ada sebelum masuknya Danghyang Nirarta.

Sehingga banyak masyarakat Bali Mula masuk kedalam klompok Pasek, contoh: Kubayan, Dukuh, Karang Buncing, Tangkas, Bandesa, masuk ke soroh Pasek, padahal Kubayan itu adalah jabatan rohaniawan desa Bali Kuna sebelum masuknya Hindu ke Bali. Dukuh adalah turunan raja-raja Bali Kuno yg diberi gelar kependetaan oleh Danghyang Nirartta yg diberi julukan Pedanda Sakti Wawurawuh. Banyak sekali kontroversi mengenai sejarah Bali ini yang perlu diluruskan. Catur Lawa (Dukuh, Pasek, Pande, Penyarikan) itu bukan soroh atau kelompok warga.

Sekilas Tentang Keris

Proses pembuatan, empu dan etika menggunakan keris

Sekilas Tentang Keris
by : Basuki Teguh Yuwono
Pendahuluan
Keris merupakan karya yang multi material dan multi skill/keahlian, keris merupakan penggabungan seni tempa logam pada bilah, seni kemasan/perhiasan pada mendak, selut dan pendoknya, serta seni ukir kayu pada bagian hulu dan warangkanya. Beberapa unsur tersebut dihasilkan dengan baik oleh tangan-tangan terampil dan digabungkan menjadi karya yang indah, bermutu tinggi yang penuh dengan nilai-nilai simbolnya. Haryono Haryo Guritno dalam bukunya Keris Jawa Antara Mitos Dan Nalar, menuliskan agar menjadi karya yang lengkap secara teknis maupun estetis, bilah keris harus diberi sarung dan gagang atau hulu. Bagi masyarakat jawa, Warongko dan Perabot keris yang lain hampir sama pentinya dengan bilah keris itu sendiri.

Keris berasal dari kata kris, atau riris, atau aris yaitu sesuatu yang kecil runcing dan tajam.Walaupun belum dapat dipastikan kapan pertama kali keris berkembang di Nusantara akan tetapi Keris diperkirakan telah ada semenjak perkembangan seni perlogaman berkembang di Nusantara. Dalam beberapa artefak dan catatan sejarah keris telah ada dan berkembang pada masa awal-awal abad pertengahan, di dalam prasasti rukam berangka tahun 825 saka (907 M) telah dikenal istilah “kris”, di dalam prasasti poh dan prasasti karang tengah tertulis antara lain kata Kres yang diduga artinya keris. Hal ini menunjukan bahwa masyarakat jawa telah mengenal keris semenjak abab ke-9.

Prasasti Pande Bang

Babad Pande Bang

Uni purwan ing tatwa carita, katakana pwa sira paduka bhatara brahma, ayoga duk ing tan ana paran pran, kari ya sunia, sumlah pwa katonaniya, anarawang-anaruwung, nora tanah lawan langit, tan katenger pwa doh-dohaniya, tan ana wetan kidul kulwan mwang utara, kewala ana katon surya sapetang siki, asurupan atemahan tunggal, tan sipi tejan ing lumran ira, anuluhi ikang bhuwana-anda-pada. Mangkana dilah tejan ira sang hyang indra nguni. I wekasan dadya ana katon, pawayangan, anal or, kidul, kulwan, wetan, sinipatakan dening tung tung ing anan ira sang hyang surya. Apan ta dumeh niyan, apan tan sinipi tikena mapanes. Kunang riwekasan dadya ana muwah katon, akasa lawan pratiwi, atisayang mawalu rupan ikang pratiwi akasa, asinang katon madyan ing bhuwana, tinitisaken tumihan tumihan ikang teruh teruh, saking antariksa, ya atemahan ana ikang taru-taru, sarwa tumuwuh, awurahan, yam maka ananta-padma sahanan ira. Bhatara brahma mayoga, ya tam aka uripan ika, nimitan ing atisayeng mawelu, tejan ikang kukus, angurdayana, mwah atikel amingsor tekeng pukah, jeng ira paduka bhatara brahma, dadya mijil ikang maya sakamantyan sakeng sendin ing adnyanan ira bhatara brahma tinehar pinrayogaken ikang maya, ya ta pwa atemahan manusa, mangke lare, mangke matuha. Sira ta tumuli anama mpu brahma bangsa. Nahan kalingan ikang nguni, didiniyan pada pratyaksa pra-santana sowing-sowang. Rengwakena ikang carita muwah, ring usana sang apanelah bhatara mpu brahma bangsa, atisaya kotaman ira, drasaksat sang hyang tri netra pwa sira, apan parihning hyang. Ri wekasan kinon pwa sira de paduka bhatara prajapati, ayoga amredyakena putra santana. Tar wihang ta pwa sira, tumut umiring adnya bhatara, iriki tineher ayoga sira mpu brahma bangsa. Tan sipi baran ikang yogan ira, kowat den ing kasidyan janyanan ira rasa singgang kang pratiwi-tala, awasana mijil tang manusa sawiji, sakeng sandin ing yoga, listuayu laki warna, tan awaneh kapwa kaya sang kritya, umangke lare, mangke matuha, sira taw us akekasih mpu wija brahma kapandyan.

Perjalanan Mpu Brahmaraja atau Mpu Bumi Sakti keturunan Mpu Rajakertha

Bhagawan Pandya Mpu Bhumi Sakti keturunan Mpu Rajakertha

Adapun Mpu Dwijendra atau Mpu Rajakertha berputra 3 orang laki-laki, masing masing bernama 
  1. Gagakaking,
  2. Bukbuksah dan
  3. Mpu Brahma Wisesa atau Mpu Gni.
Kemudian Mpu Brahma Wisesa berputra 2 orang laki-laki, masing-masing bernama 
  1. Mpu Gandring tinggal di Lalumbang dan
  2. Mpu Saguna atau Mpu Patih Jaya.
Apa sebab disebut Mpu Gandring, sebab tugas atau pekerjaan beliau ‘angandring’ yaitu ahli membuat senjata dan barang/benda tajam lainnya. Mpu Gandring wafat ditikam oleh Ken Arok raja Singasari (1220-1227), dengan keris buatannya sendiri, sebab Mpu Gandring dalam membuat keris tersebut tidak memenuhi ‘catur dharma krya’.

Seterusnya Mpu Saguna atau Mpu Patih Jaya berputra
  1. Mpu Tusan, menurunkan Pande Tusan
  2. Mpu Lumbang,
  3. Mpu Galuh berputra seorang laki-laki bernama Mpu Brahmaraja.
  4. Mpu Gandu.

Babad Pande Prasasti Pande Kesian

Babad Pande Kesian Gianyar

Ini merupakan salinan prasasti Pura Pande di Banjar Kesian Desa Lebih Kecamatan Gianyar, dimana saya hadir langsung pada saat ngwacen prasasti itu yaitu pada tahun 2000 lalu. Kemudian saya akhirnya mendapatkan salinan prasati ini sudah dalam bentuk buku/diktat. Buku ini disusun oleh I Ketut Sujana, S.Ag bersama Drs. Made Surada. Buku ini tidak memuat halaman-halaman prasasti, sebagaimana salinan lontar dari Pusdok, tetapi berbentuk narasi sebagaimana sebuah buku pada umumnya.

Tak lupa saya sampaikan bahwa Prasasti/Babad/Babancangah atau apapun namanya tidak boleh dijadikan sebagai satu satunya acuan sejarah, sikap dan tingkah laku dalam masyarakat, karena babad biasanya sangat bersifat subyektif. Perlu dicarikan pembanding dengan sumber lain, sehingga tercipta keseimbangan dalam kehidupan bermasyarakat.

Dalam setiap posting saya akan post-kan beberapa alenia saja, sebagaimana salinan babad yang lain. Masih dalam beberapa waktu kedepan, akan diposting salinan prasasti yang berbahasa jawa kuno. Mungkin beberapa bulan kedepan baru akan diposting rangkuman yang berbahasa Indonesia.

Lontar Babad Pande Bratan

Babad Pande Bratan

Judul Lontar : BABAD PANDE BRATAN
Ukuran lontar : 35 cm x 3,5 cm
Jumlah daun lontar : 46 lembar
Asal : Jro Kanginan Sidemen
Koleksi : Kantor Dokumentasi Kebudayaan Bali
Nomor Koleksi : VI/10/B/Dokbud
Dialih aksarakan oleh : Drs. A. A. Ngr. K. Suweda

1.b. OM awighnamastu namah swaha. Tucapa ring singasari tumapel, wenten brahmana sakti, turunan batara brahma, saodara sanak lima, kang jyesta, apanlah mpu gnijaya, sang ari asanja mpu witadharma, mpu kapakisan, mpu sidimantra, mpu kul putih, sira mpu witadharma maputra sawiji, apanlah mpu wiradharma, mpu wiradharma maputra kalih, apanlah mpu lampita mwang mpu ajnyana, sira mpu ajnyana maputra kalih, anama mpu lampita mwang mpu pananda, sira mpu pananda maputra sawiji apanlah mpu

Babad Pande Serongga

Puniki paingetan kayang wekas saking pakardin ipun I Dugdug muah I Gera malih wenten kaponakan ipun mawasta I Marga. Ipun sareng nakenang ring pangodah ipune buat indik Yang-Yang kaluuran ipune ring nguni.

Ananging geng ing ampun ring Yang-Yang kaluuran sami, ulun anambat nama ning lauuran, tan kena ulun ring ila-ila tulah sarik, luput ing upadrawa Sang Tabeya Nama Siwaya, Swastyastu Awignamastu nama sidam. Moga Sang kaluuran aweh nugraha, dirgayusa, paripurna, mangkana pamintasih Sang ngulun ring Sang kaluuran.

Sapuniki critane nguni duk jerih tepi siring Baline kangin, krane jerih nakutin suaran bebende ring prau, katah desane sapunika rarud pacalagcog, kadadosan rauh ring desa Tlepud wengkuan Tegalalang sareng roras kuren. Wenten sakeng Sukadana muah Bugbug, Metra. Sareng roras kuren punika, pinaka prajuru tan len I Nengah Bedil sakeng Sukadana pecak. Sampun kasuen irika wenten manah I Nengah Bedil pacang ngwangun pura pasimpangan Betara ring Gunung Basukih, anut sami, samput puput pura punika, kewanten turus idup tekeng panyengker, puput rauh ring makekelud.

Bhisama Pande 1

Tentang Pura Besakih dan Pura Penataran Pande di Besakih



Bhisama pertama, berupa bhisama agar Warga Pande tidak lupa menyungsung Pura Besakih dan Pura Penataran Pande di Besakih. Bhisama ini dipesankan dengan tegas oleh Mpu Siwa Saguna kepada Brahmana Dwala di Pura Bukit Indrakila sebagai berikut : ”Mangke hiyun ira turun ing Besaki. Didine ane Penataran Pande. Kita aywa lupa bakti ring kawitan ring Besakih”. (Sekarang kupesankan kepadamu, pergilah engkau ke Besakih. Disana ada Penataran Pande. Jangan lupa sujud bakti kepada kawitanmu di Besakih).

Apa akibatnya kalau Warga pande lupa nyungsung Ida Betara Kawitan yang berstana di Pura Ida Ratu Bagus Pande di Besakih ? marilah kita resapkan dan camkan Bhisama Mpu Siwa Saguna kepada Brahmana Dwala berikut : ”Warahakena katekeng mahagotranta, ri wekas inget-inget aja lali. Yan kita lipya ngaturanga panganjali ring Bhatara Kawitan, tan wun kita kabajrawisa de paduka Bhatara, sugih gawe kurang pangan”. (sebarluaskanlah kepada keluarga besarmu, sampai keturunanmu dikemudian hari kelak. Ingatlah selalu, jangan sampai lupa. Kalau engkau sampai lupa menyembah (nyungsung) Bhatara Kawitan, engkau akan disalahkan oleh Ida Bhatara. Kedati usahamu sukses engkau akan selalu kekurangan pangan).

Warga pande harus menyadari bahwa Pura Penataran Ida Ratu Bagus Pande di Besakih memang mempunyai kaitan yang sangat erat dengan Pura Besakih. Gelar abhiseka Ida Bhatara di Penataran Pande di Besakih justru diketemukan dalam Raja Purana Pura Besakih dan di dalam Babad Dalem Tarukan.